ਮੁੰਬਈ, 24 ਅਕਤੂਬਰ, 2026 (ਹਿਮਾਂਸ਼ੂ ਝਾ): ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਰਾਜਧਾਨੀ ਮੁੰਬਈ ਦਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਪੱਧਰ ਇਸ ਸਮੇਂ ਗੰਭੀਰ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਮੁੰਬਈ ਦਾ ਏਅਰ ਕੁਆਲਿਟੀ ਇੰਡੈਕਸ (AQI) ਕਈ ਵਾਰ ਦਿੱਲੀ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਬਦਤਰ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੇਂ ਸਥਾਨ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੁੰਬਈ ਵਰਗੇ ਤੱਟਵਰਤੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਤੇਜ਼ ਹਵਾਵਾਂ ਚੱਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦਾ ਪੱਧਰ ਇੰਨਾ ਉੱਪਰ ਜਾਣ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਬੰਬੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਵੀ ਸਖ਼ਤ ਨੋਟਿਸ ਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਜਵਾਬ ਤਲਬ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਸਮੁੰਦਰ ਕੰਢੇ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਕਿਉਂ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ?
ਮਾਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਹਨ:
- ਹਵਾ ਦੀ ਹੌਲੀ ਰਫ਼ਤਾਰ: ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਮੁੰਬਈ ਦੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਹਵਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਉਡਾ ਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਦੀ ਗਤੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਹਵਾ ਰੁਕਣ ਕਾਰਨ ਵਾਹਨਾਂ, ਉਸਾਰੀ ਕਾਰਜਾਂ (Construction) ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲਾ ਧੂੰਆਂ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਇਕੱਠਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- ਮੌਸਮੀ ਬਦਲਾਅ ਅਤੇ ਤਾਪਮਾਨ: ਇਸ ਸਾਲ ਐਲ ਨੀਨੋ (El Nino) ਕਾਰਨ ਸਰਦੀਆਂ ਹਲਕੀਆਂ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ। ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗਰਮ ਹਵਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਧੱਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉੱਪਰਲੀ ਠੰਡੀ ਹਵਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਕ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਫਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
- ਪਰਾਲੀ ਅਤੇ ਕੂੜਾ ਸਾੜਨਾ: ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਖੇਤਰਾਂ ਅਤੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਇਲਾਕਿਆਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਠਾਣੇ ਦਾ ਭਿਵੰਡੀ ਅਤੇ ਰਾਏਗੜ੍ਹ ਦਾ ਅਲੀਬਾਗ) ਵਿੱਚ ਕੂੜਾ ਅਤੇ ਪਰਾਲੀ ਸਾੜਨ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਧੀਆਂ ਹਨ। ਕਈ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ PM2.5 ਦਾ ਪੱਧਰ 1,000 ਤੱਕ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
- ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦਾ ਸੀਜ਼ਨ: ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੌਰਾਨ ਪਟਾਕਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਉਸਾਰੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਨੂੰ ਹੋਰ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਬੰਬੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਟਿੱਪਣੀ
ਮੁੰਬਈ ਦੀ ਵਿਗੜਦੀ ਹਵਾ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ “ਐਮਰਜੈਂਸੀ” ਕਰਾਰ ਦਿੰਦਿਆਂ ਬੰਬੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤੱਟ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦਿੱੋਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਕੰਟਰੋਲ ਲਈ ਚੁੱਕੇ ਗਏ ਕਦਮਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਮੰਗੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਅਗਲੀ ਸੁਣਵਾਈ 26 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਤਫ਼ਸੀਲ ਨਾਲ ਹੋਵੇਗੀ।
