ਈਰਾਨ ਦਾ ਮਾਸਟਰ ਪਲਾਨ: ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਰਾਹੀਂ ਤੇਲ ਸਪਲਾਈ ‘ਤੇ ‘ਟੋਲ ਟੈਕਸ’
ਤੇਹਰਾਨ/ਦੁਬਈ: 09 ਅਪ੍ਰੈਲ, 2026
ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨਾਲ ਚੱਲ ਰਹੇ ਭਾਰੀ ਤਣਾਅ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਈਰਾਨ ਨੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਫੈਸਲਾ ਲਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ (World Economy) ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਈਰਾਨ ਦੇ ਨਵੇਂ ਲੀਡਰ ਮੋਜਤਬਾ ਖਮੇਨੀ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਹੇਠ, ਹੁਣ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ (Strait of Hormuz) ਰਾਹੀਂ ਲੰਘਣ ਵਾਲੇ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੇ ਟੈਂਕਰਾਂ ‘ਤੇ ਟ੍ਰਾਂਜ਼ਿਟ ਚਾਰਜ (Transit Charge) ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਸਾਲਾਨਾ 7.4 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਕਮਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ
ਤਾਜ਼ਾ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਈਰਾਨ ਹਰ ਬੈਰਲ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ‘ਤੇ 1 ਡਾਲਰ ਦਾ ਟੋਲ ਟੈਕਸ ਲਗਾਉਣ ‘ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
- ਵੱਡੀ ਆਮਦਨ: ਜੇਕਰ ਇਹ ਯੋਜਨਾ ਸਿਰੇ ਚੜ੍ਹਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਈਰਾਨ ਨੂੰ ਸਾਲਾਨਾ 70 ਤੋਂ 80 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ (ਲਗਭਗ 6.43 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਤੋਂ 7.4 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ) ਦੀ ਕਮਾਈ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
- ਕ੍ਰਿਪਟੋਕਰੰਸੀ ਵਿੱਚ ਭੁਗਤਾਨ: ਈਰਾਨ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਇਹ ਟੈਕਸ ਕ੍ਰਿਪਟੋਕਰੰਸੀ (Cryptocurrency) ਰਾਹੀਂ ਵਸੂਲ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬੈਂਕਿੰਗ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾ ਸਕੇ।
- ਗਲੋਬਲ ਸਪਲਾਈ ‘ਤੇ ਦਬਾਅ: ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਲਗਭਗ 20% ਤੇਲ ਅਤੇ ਗੈਸ ਸਪਲਾਈ ਇਸੇ ਰਸਤੇ ਰਾਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਦਮ ਨਾਲ ਗਲੋਬਲ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਅਸਮਾਨੀ ਚੜ੍ਹ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਮੋਜਤਬਾ ਖਮੇਨੀ ਦਾ ਰਣਨੀਤਕ ਕਦਮ
ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਮੋਜਤਬਾ ਖਮੇਨੀ ਦੀ ਦੂਰਅੰਦੇਸ਼ੀ ਮੰਨੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਈਰਾਨ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸਥਾਨ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾ ਕੇ ਜੰਗ ਕਾਰਨ ਹੋਏ ਆਰਥਿਕ ਨੁਕਸਾਨ ਦੀ ਭਰਪਾਈ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਈਰਾਨ ਦੇ ਤੇਲ ਨਿਰਯਾਤ ਸੰਘ ਦੇ ਬੁਲਾਰੇ ਹਾਮਿਦ ਹੁਸੈਨੀ ਅਨੁਸਾਰ, “ਈਰਾਨ ਨੂੰ ਇਹ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਜਲਡਮਰੂ ਰਾਹੀਂ ਕੀ ਅੰਦਰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੀ ਬਾਹਰ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।”
10 ਅਪ੍ਰੈਲ ਦੀ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਮੀਟਿੰਗ ‘ਤੇ ਸੰਕਟ
ਈਰਾਨ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚਕਾਰ ਜੰਗਬੰਦੀ ਲਈ ਭਲਕੇ 10 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਗੱਲਬਾਤ ਹੋਣੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਟੋਲ ਟੈਕਸ ਦੇ ਇਸ ਨਵੇਂ ਐਲਾਨ ਨੇ ਗੱਲਬਾਤ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਨੂੰ ਤਣਾਅਪੂਰਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
- ਭਾਰਤ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ: ਭਾਰਤ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਤੇਲ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਲਈ ਇਸ ਰਸਤੇ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ, ਤੇਲ ਦੀ ਦਰਾਮਦ (Import) ਬਹੁਤ ਮਹਿੰਗੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।
- ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਰੁਖ: ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਖੁੱਲ੍ਹਦਾ, ਤਾਂ ਅਮਰੀਕਾ ਸਖ਼ਤ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰੇਗਾ।
ਹੁਣ ਸਾਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ‘ਤੇ ਹਨ ਕਿ ਕੀ ਈਰਾਨ ਇਸ ‘ਟੈਕਸ’ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਫਿਰ ਦੁਨੀਆ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਊਰਜਾ ਸੰਕਟ (Energy Crisis) ਵੱਲ ਵਧੇਗੀ।
